تحلیل جامع صنعت پتروشیمی

ِیک تحلیلگر بازار سرمایه در گزارشی با بررسی صنعت پتروشیمی در بورس ایران ، نقش خوراک گاز بر سودآوری شرکت‌های فعال در این صنعت را تحلیل کرده است.

به گزاش خبرنگار بورس خبرگزاری فارس، حافظ عزیزی نقش با اشاره به اینکه صنعت پتروشیمی به عنوان یکی از صنایع مادر کشور و فراهم کننده مواد اولیه سایر بخش ها صنعتی از جایگاه استراتژیک و مهمی برخوردار است، معتقد است : کشورهای مختلف در دنیا به تولید محصولات پتروشیمی می پردازند. در ابتدا کشورهای توسعه یافته ظرفیت خود را در زمینه تولید پتروشیمی بالا بردند؛ ولی به دلیل مسائل زیست محیطی اقدام به انتقال کارخانه های خود به کشورهای جهان سوم کردند.

به این ترتیب سهم کشورهای توسعه یافته کاهش خواهد یافت و در عوض سهم کشورهای جهان سوم بیشتر خواهد شد.

بر اساس این گزارش، صنعت پتروشیمی ایران حدود چهل سال قدمت دارد. البته با شروع جنگ (ایران و عراق) مدتی در توسعه این صنعت وقفه افتاد. شکل گیری تولید صنعت پتروشیمی در ایران به سال 1342 برمی گردد و مجتمع پتروشیمی شیراز به عنوان اولین مجتمع پتروشیمی کشور در سال مذکور شروع به فعالیت کرد.

پس از ایران عربستان نیز در این زمینه وارد شد و در حال حاظر از عمده تولیدکنندگان محصولات نفتی و پتروشیمی است.

در ایران صنعت پتروشیمی بعد از نفت و سایر معادن، بیشترین اهمیت را در بخش صادرات دارد. عمده سرمایه گذاری در صنعت پتروشیمی در دو منطقه ویژه اقتصادی بندر امام و منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس متمرکز است.

صنعت پتروشیمی در جهان

عزیزی نقش با بیان اینکه پتروشیمی ها محصولات شیمیایی هستند که از نفت و سایر منابع هیدروکربن مشتق می شوند،می گوید: در سال 2011 کل درآمد دنیا از این بخش 3.6 تریلیون دلار بود.

پتروشیمی نقش اساسی در هر دو بخش تولید و مصرف بازی می کند. بخش های کلیدی بازار که از تولیدات پتروشیمی استفاده می کنند، شامل حمل و نقل، بسته بندی، ساخت و ساز، کشاورزی، منسوجات، کالاهای مصرفی و الکترونیک است. این صنعت به شدت سرمایه بر است، اما سرمایه گذاری اولیه بالا، جریانی مداوم از منافع را در سال های بعدی در پی دارد.

وی می افزاید: بازار پتروشیمی از سال 2004 تا زمان بحران اقتصادی (در سال 2008) از رونق خوبی برخوردار بود. با آغاز بحران اقتصادی جهانی، بازار محصولات پتروشیمی نیز با رکود مواجه شد و این رکود به ابتدای سال 2009 گسترش یافت. به دلیل بحران اقتصادی منتج شده از بحران مالی و تقاضای کم مواد اولیه توسط بخش پایین دست صنعت، تولید و مصرف کاهش یافت. این جریان رکود در فصل دوم سال 2009  معکوس شد. برنامه های محرک اقتصادی در چین تقاضای این کشور را بالا برد. این موضوع تقاضا برای پتروشیمی و پلاستیک را افزایش داد.

از طرف دیگر افزایش قیمت محصولات پتروشیمی ناشی از تشدید قیمت نفت خام در نتیجه تقاضای بازار، افزایش تولید محصولات پتروشیمی را رقم زد.  بعد از افت شدید در سال 2009، صنعت روند رو به بهبود را در پیش گرفت و میزان این بهبود نیز در منطقه آسیا قابل ملاحظه بود. افزون بر این، برای بالا بردن سطح موجودی انبارها تقاضای زیادی وارد بازار شد.

سطح سودآوری شرکت های پتروشیمی 

با توجه به سیاست آزادسازی تدریجی و گام به گام یارانه های انرژی و افزایش نرخ خوراک و مواد اولیه، حاشیه سود شرکت های پتروشیمی به شدت کاهش یافته و کاهش بیشتری نیز در پیش است. از دیگر سو، کاهش بهای نفت و نرخ محصولات پتروشیمی (صرف نظر از اثرات  مثبت افزایش نرخ ارز) ، بر کاهش سودآوری و بازدهی این شرکت ها اثرات منفی قابل توجهی بر جای گذاشته است.

میزان تحت تاثیر قرار گرفتن سود شرکت ها از کاهش قیمت فروش در بازار داخلی، وابسته به مقدار و مبلغ فروش داخلی این شرکت ها است، در حالی که فروش خارجی(صادرات) بطور میانگین 55.2 درصد از کل فروش شرکت های پتروشیمی را به خود اختصاص داده است.

شرکتهایی چون پتروشیمی خارک، زاگرس، پردیس،فن آوران، شازند،کرمانشاه، جم و غیره به دلیل وزن بالای صادرات محصولات، کمتر از بقیه شرکتها از افزایش نرخ  فروش داخلی بهره می برند. ولی شرکت هایی چون پتروشیمی مارون،آبادان، فارابی و … از افزایش نرخ فروش داخلی بیشترین تأثیر را می پذیرند، چرا که فروش داخلی حجم بالایی از کل فروش آنها را تشکیل می دهد.

اثرات بهای تمام شده کالای فروش رفته بر سودآوری: این فاکتور عاملی مهم در تعیین میزان سودآوری شرکت های پتروشیمی است. بهای تمام شده تولید نسبت به فروش برای شرکت های مختلف، متفاوت است.

به طور مثال : در حدود 96 درصد از فروش پتروشیمی فارابی، ولی کمتر از 40 درصد از مبلغ فروش پتروشیمی های پردیس، جم، خراسان،کرمانشاه، خارک را بهای تمام شده کالای فروش رفته تشکیل می دهد.

تفاوت در بهای خوراک مصرفی، تفاوت در قیمت فروش محصولات، هزینه های تبدیل،میزان صادرات،اثرات مابه التفاوت نرخ ارز (در بودجه پیش بینی شده و عملکرد واقعی) – از جمله دلایل فاصله زیاد حاشیه فروش و حاشیه سود ناخالص و خالص این شرکتها است.

نگاهی به کارنامه سال گذشته شرکتهای پتروشیمی

در سال 1393 (بالاخص از نیمه دوم سال)به دلیل افزایش کاهش شدید بهای نفت و ثبات نرخ ارز، قیمت محصولات پتروشیمی با کاهش قابل توجهی مواجه بود، امری که کاهش حاشیه سود کلیه شرکتهای پتروشیمی را به دنبال داشت.

میانگین بازدهی گروه پتروشیمی حاضر در بورس در سال 93 منفی 8.22 درصد بوده است. در این میان، پتروشیمی مارون با بازدهی مثبت 24.47 درصدی، بیشترین – و پتروشیمی شازند با بازدهی منفی 33.31 درصدی، جزو بهترین ها و بدترین های بازار بوده اند.

نگاهی به کارنامه شرکت های بزرگ پتروشیمی در جهان

شرکت پتروشیمی سابیک عربستان در گزارش مالی سال 2014 خود اعلام کرده که فروش سالانه این شرکت 0.5درصد و سود خالص آن 7.6درصد کاهش داشته که کاهش سود عملیاتی این شرکت به کاهش میانگین قیمت‌ها نسبت داده شده است. سود سه ماهه آخر 2014 این شرکت نسبت به بازه مشابه سال گذشته آن 30درصد کاهش داشته است، زیرا اثر کاهش قیمت جهانی نفت خام بر محصولات پتروشیمی در این بازه زمانی بیشتر ظاهر شده بود. در حوزه خاورمیانه و امریکا، این مزیت که به فرآوری اتان می‌پردازند، کاهش یافته و به سطح مزیت تولیدکنندگان سایر فرآورده‌های گاز طبیعی مایع (NGLs) رسیده است.